✦ Το καταφύγιο της οδού Ατταλείας στον Βύρωνα αποτελεί ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα δείγματα αεράμυνας του 1938.
✦ Η οικογένεια προσφύγων Χατζηλιάδη διαφύλαξε την ιστορική μνήμη του χώρου, χτίζοντας την οικία της πάνω από αυτό.
✦ Το 2012 ο Δημήτρης Χατζηλιάδης εντόπισε και αποκατέστησε ιδιωτικά το καταφύγιο, σώζοντάς το από την οριστική λήθη.
Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις υπενθυμίζουν την ανάγκη για πολιτική προστασία, ένας κρυμμένος θησαυρός της τοπικής ιστορίας έρχεται ξανά στο φως: το αντιαεροπορικό καταφύγιο της οδού Ατταλείας. Χτισμένο στα τέλη της δεκαετίας του 1930, αυτό το υπόγειο καταφύγιο αποτελεί μαρτυρία της προετοιμασίας της Ελλάδας για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και της πρωτοβουλίας ενός κατοίκου να το σώσει από τη λήθη. Η ιστορία του συνδέεται άρρηκτα με την οικογένεια Χατζηλιάδη, πρόσφυγες από την Ανατολία, που εγκαταστάθηκαν στον Βύρωνα και έχτισαν τη ζωή τους γύρω από αυτό.
Η ιστορία του καταφυγίου ξεκινά το 1938, κατά την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά, όταν η κυβέρνηση εφάρμοσε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα πολιτικής αεράμυνας σε όλη την Αττική. Στον Βύρωνα, που τότε ήταν μια αναπτυσσόμενη περιοχή στα ανατολικά προάστια της Αθήνας, κατασκευάστηκαν τρία δημόσια αντιαεροπορικά καταφύγια: στην οδό Αγίου Δημητρίου, Σωκίων και Ατταλείας. Αυτά τα έργα, από οπλισμένο σκυρόδεμα και σχεδιασμένα να αντέχουν βομβαρδισμούς, προορίζονταν για την προστασία των πολιτών από αεροπορικές επιδρομές, μια απειλή που φαινόταν ολοένα και πιο πιθανή με την άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη.
Μετά το τέλος του πολέμου, τα καταφύγια σφραγίστηκαν και η περιοχή γνώρισε ραγδαία αστικοποίηση. Επάνω από αυτά χτίστηκαν πολυκατοικίες, σβήνοντας σταδιακά τη μνήμη τους από τον χάρτη της πόλης. Τα δύο πρώτα, της Αγίου Δημητρίου και Σωκίων, χάθηκαν οριστικά κάτω από τα θεμέλια σύγχρονων κτιρίων. Ωστόσο, το καταφύγιο της Ατταλείας επέζησε χάρη σε μια προσωπική ιστορία επιμονής, συνδεδεμένη με την οικογένεια Χατζηλιάδη.
Η οικογένεια Χατζηλιάδη, με ρίζες από την Ανατολία, έφτασε στην Ελλάδα ως πρόσφυγες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Από το 1926, ασχολήθηκαν με την υποδηματοποιία, ειδικευόμενοι στην κατασκευή βρεφικών και βαφτιστικών παπουτσιών. Το 1946, έχτισαν το σπίτι τους στην οδό Ατταλείας 33, όπου στεγαζόταν και το εργαστήριό τους. Στις δύσκολες ώρες της Κατοχής, η δουλειά κόπηκε και οι γιοι του Ιωάννη Χατζηλιάδη στράφηκαν στο εμπόριο για να γλυτώσουν την πείνα. Το καταφύγιο, χτισμένο κάτω από την αυλή, παρέμεινε σφραγισμένο για δεκαετίες, ξεχασμένο κάτω από τα θεμέλια του σπιτιού.
Το 2012, ο Δημήτρης Χατζηλιάδης, απόγονος της οικογένειας και ιδιοκτήτης του σπιτιού, αποφάσισε να το αναζητήσει. Θυμούμενος από την παιδική του ηλικία την ύπαρξή του, πριν ακόμα χτιστεί το σπίτι του, ξεκίνησε ανασκαφές στην πίσω αυλή. Μετά από δύο αποτυχημένες προσπάθειες, εντόπισε την είσοδο: ένα υπόγειο χώρο σε άθλια κατάσταση, πλημμυρισμένο από νερά και λάσπες, με φθορές από δεκαετίες εγκατάλειψης. Ο Χατζηλιάδης, κινητοποιημένος από ιστορικό ενδιαφέρον, ανέλαβε μόνος του τις εργασίες αποκατάστασης, μετατρέποντας το χώρο σε ένα διατηρημένο μνημείο της εποχής.
Σήμερα, 88 χρόνια μετά την κατασκευή του, το καταφύγιο της Ατταλείας παραμένει ιδιωτικό και μη προσβάσιμο στο κοινό, χρησιμεύοντας ως υπενθύμιση της στρατιωτικής προετοιμασίας της προπολεμικής Ελλάδας. Η σύνδεση με την οικογένεια Χατζηλιάδη προσθέτει μια ανθρώπινη διάσταση: από την Ανατολία, μέσα από την Κατοχή και την ανοικοδόμηση, μέχρι τη σύγχρονη διατήρηση της μνήμης.
Σημείωση συντάκτη: Επικοινωνήσαμε με τον κύριο Δημήτρη Χατζηλιάδη προκειμένου να επισκεφτούμε το καταφύγιο, αλλά μας ενημέρωσε ότι αυτή την περίοδο δεν είναι προσβάσιμο, καθώς έχει πλημμυρίσει λόγω των έντονων βροχοπτώσεων. Ανανεώσαμε το ραντεβού μας για την άνοιξη, όταν πλέον θα έχει υποχωρήσει το νερό, ώστε να πραγματοποιήσουμε ένα σχετικό φωτορεπορτάζ.
Χωρίς σχόλια! Σχολίασε πρώτος.